Vücut dismorfobi bozukluğu ya da diğer ismiyle beden algısı bozukluğu, bireylerin vücutlarında bir kusur olmamasına veya çok ufak kusurlar olmasına rağmen, bu kusurları zihinlerinde büyüterek çok çirkin göründüklerini düşünmelerine ve sürekli olarak bunu düşünmelerine ve uğraşmalarına neden olan psikolojik bir rahatsızlıktır.
Bireyler kusurlu olduklarını düşündükleri dış görünüşlerine o kadar takıntılıdır ki günlük hayatı, iş hayatı, ilişkileri olumsuz etkilenmektedir. Bazı uzmanlar, takıntı(obsesyon) özellikleri göstermesi dolayısıyla, vücut dismorfik bozukluğunu, obsesif kompulsif bozukluk içerisinde saymaktadır.
Vücut dismorfik bozukluğunda kişilerin çok büyük fiziksel kusurlarının olmasına gerek yoktur. Bireyler ufacık bir fiziksel kusuru bile, çevreleri tarafından fark edilen çok büyük bir kusur veya çirkinlik olduğunu zannederek, bu kusurlarından nefret ederler. Kusurlu buldukları yanlarını sürekli olarak başka kişilerin dış görünüşüyle kıyaslarlar.
Beden algısı bozukluğu her 100 kişiden 2 kişide görülen bir psikolojik rahatsızlıktır. Genellikle kadınlardan görülen beden algılama problemi, ergenlik ve genç yetişkinlik dönemlerinde daha sık görülmekte ve görülme oranı 100 kişinde 12’ye çıkmaktadır.
Beden Algısı Bozukluğu Nedenleri
Beden algısı bozukluğu, bireylerin bedenleri ile ilgili algılama problemlerinin olmasıdır. Algılama problemi, benlik saygısının olmaması, yemek bozuklukları, obezite, depresyon gibi problemler dolayısıyla ortaya çıkabileceği gibi, genetik faktörlerden dolayı da görülebilmektedir.
- Genetik aktarım: Genetik aktarım pek çok psikolojik rahatsızlığın en büyük nedenlerinden biridir. Beden algısı sorunu olan kişi bulunan veya psikolojik başka rahatsızlıklara sahip olan birinci dereceden akrabaları olan bireylerde de psikolojik sorunlar görülme ihtimali çok yüksektir.
- Çevresel etkenler: Toplum içerisinde güzel kadın veya erkek algısının sürekli mükemmel olmaya, zayıflığa, orantıya bağlı olması, küçük yaşlardan itibaren bireylerin dış görünüşleri ile ilgili sorunlar yaşamasına, kendini çirkin hissetmesine neden olmaktadır. Bireylerin yakın çevrelerinden çocukluklarından itibaren bedenleriyle ilgili alaycı yorumlar duymakta beden algısını etkilemektedir.
- Düşük özgüven: Kişilerde düşün özgüven olması da kendilerini yetersiz hissetmeleri ve dış görünüşlerini takıntı haline getirmelerinin nedenlerinden biridir.
- Psikolojik sorunlar: Bireylerde depresyon, yeme bozuklukları, anksiyete (kaygı) bozukluğu gibi psikolojik sorunların varlığı da beden algısı probleminin ortaya çıkmasında etkilidir.
Vücut Dismorfik Bozukluğu Belirtileri
Bu hastalığa sahip kişilerin sürekli olarak kusurlu buldukları yerler ile ilgilenmelerine, gün içerisinde ayna karşısında 8-10 saate kadar çıkabilecek vakit geçirmelerine neden olmaktadır. Beden algısı sorunu yaşan kişiler, sürekli olarak makyaj, kıyafet, saç şekli ile kusurlarını kapatmanın bir yolunu ararlar. Sık sık kusurlarını kapatmak için değişmeye çalışmakta bu rahatsızlığın belirtilerindendir.
Bozukluğu olan kişilerin gösterdiği belirtilerden bir tanesi de çevrelerine sürekli olarak nasıl göründüklerini, kusurlu bölgelerinin kötü görünüp görünmediğini sorarlar.
Beden algısında sorun yaşayan kişiler, dış görünüşlerinden takıntı derecesinde rahatsız oldukları için kendilerini yalnızlaştırmayı tercih ederler. Dışarı çıkmak, arkadaşlarıyla görüşmek istemeyen kişiler, genellikle eve kapanırlar.
Vücut Dismorfik Bozukluğun Tedavisi
Vücut dismorfik bozukluğu, yoğun bir takıntı şeklinde yaşandığı için bireylerin genellikle dış görünüşleriyle ilgili sorunlarının psikolojik bir rahatsızlık olduğunu fark etmelerini engeller. Dış görünüşlerini düzeltmek çabasında olan bireyler, psikolojik destek almaktan önce estetik cerrahi, dermatoloji doktorları ve diyetisyenlere başvururlar. Ancak istedikleri görüntüye genellikle ulaşamaz ve kusurlarını daha da takıntı haline getirirler. Bazı kişilerin psikolojik tedavi görmeyip bir dizi ameliyat geçirerek, bedenlerini tamamen değiştirdikleri örneklerde mevcuttur.
Vücut dismorfik bozukluğu tedavisinde sıkça kullanılan yöntemlerden biri bilişsel davranışçı terapidir. Bu terapi yönteminde, beden algı sorunu olan bireylerin görünüşlerinde kusurlu buldukları yerler ile ilgili algılarının düzeltilmesi üzerinde durulur.
Bireylerin vücut dismorfik bozukluğu başka bir psikolojik rahatsızlıktan kaynaklanıyorsa, bu hastalığın tedavisi üzerinde durulur. Ayrıca kişinin özgüvenini ve özsaygısını yeniden kazanması içinde çalışmalar yapılır. Hastalara uygulanacak psikoterapilerin kaç seans olduğu, psikiyatrın görüşlerine ve hastalığın ne derecede olduğuna bağlı olarak (genellikle 12 seanstan-24 seansa kadar) değişmektedir.
Vücut dismorfik bozukluğunda kullanılan bir diğer tedavi yöntemi de ilaç tedavisidir. Psikoterapi yöntemlerine ek olarak kullanılan ilaç tedavisinde, antidepresanlar kullanılmaktadır. Beden algısı sorunu sebebiyle yoğun kaygı yaşayan ve intihara meyilli olan hastalar için ise kaygı giderici ilaçlar tercih edilmektedir. İlaç tedavisi psikoterapi yöntemleriyle birlikte uygulandığında en yüksek düzeyde etkisini göstermektedir.